Geschreven door : David Steenhuyse - Categorieën : Reviews De Stripspeciaalzaak

Oorlogsverhalen

Oorlogsverhalen

Verder

Deze mooi uitgevoerde integrale bundelt Eric Heuvels educatief bedoelde en tegelijk spannend vertelde one-shots De Ontdekking (2003), De Zoektocht (2007) en De Terugkeer (2010) die hij met veel succes maakte voor de Anne Frank Stichting en het Indisch Herinneringscentrum. Daarin komen respectievelijk de bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, de vervolging van de Joden en hun lot in de concentratiekampen, de bezetting van Nederlands Oost-Indië door Japan en de daaropvolgende Indonesische onafhankelijkheidsstrijd aan bod. De heruitgave van deze verhalen als integrale is aangevuld met een making-of-dossier met extra beeldmateriaal. Hieronder hernemen we twee oudere besprekingen.


De Zoektocht (2007)
In 2003 verscheen in samenwerking met de Anne Frank Stichting en Verzetsmuseum Friesland De Ontdekking waarin Jeroen op zolder van zijn oma haar oorlogsdagboeken vindt. In een nauw aan Hergé verwante tekenstijl wou Eric Heuvel per se een verhaal vertellen over bezet Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als voormalig docent geschiedenis hoopte hij met een stripverhaal de jongelui iets bij te brengen over een stuk Nederlandse stripgeschiedenis. Hij ervoer namelijk dat leerlingen nog wel weten wie Adolf Hitler was, maar hem historisch niet meer konden situeren: kwam hij nu vóór Napoleon of erna? Zo'n 367.000 albums zochten en vonden ofwel via de boekhandel ofwel via de overheid hun weg naar jonge, maar ook vele volwassen lezers. De Ontdekking is daardoor een van de succesvolste strips geworden in de Nederlandse geschiedenis. Met het vervolg De Zoektocht gaat Eric Heuvel verder, letterlijk en figuurlijk. Bij monde van de joodse Esther vertelt hij grosso modo de historiek van de Holocaust. Esther doet haar verhaal als welingelichte overlevende.
Duizenden documenten zijn er geschreven, gefilmd, getekend, gemaakt over de Tweede Wereldoorlog en wat de Duitsers voor vreselijks hebben uitgevreten met hun medemens in de concentratiekampen. Geen enkel verhaal is er te veel aan, zelfs de aanpak ontgoochelt eigenlijk zelden. Daar is de werkelijkheid te aangrijpend voor. Eric Heuvel slaagt erin een maximum aan informatie te geven in een doorlopend verhaal dat niet nadrukkelijk overkomt als een educatief album. Het nevenverhaal in het heden is boeiend genoeg, maar als zelfstandig geheel iets te zwak. Pas na het dichtklappen en het laten bezinken van alles dat je over de Holocaust (nogmaals) hebt moeten verwerken, begint het te dagen dat Heuvel al te wrede details schuwde: geen horrortaferelen in de gaskamers, geen confrontaties met verbrandingsovens, de doden vallen meestal zelfs offscreen met een geweerschot als veelzeggende onomatopee. In die zin is De Zoektocht misschien wat braaf. Dat valt te verklaren met het beoogde doelpubliek van jonge lezertjes die onderwezen moeten worden.


De Terugkeer (2010)
Dat je nooit te oud bent om te leren, toont De Terugkeer wel aan. Het vertelt hoe een Nederlands gezin de periode vóór, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog meemaakt in Indonesië, toen nog een kolonie van onze noorderburen. We vernemen het aan de hand van de in Indonesië geboren Nederlandse jongen Bas die het als blanke koloniaal nog knap lastig krijgt wanneer de Japanners het land komen bezetten. Het brengt de gemoederen van de op onafhankelijkheid beluste Indonesiërs in beroering. Voor hen wenkt de vrijheid... denken ze. Want voor ze het weten, zijn ze meer slaven van de Japanners dan de vermeende broeders in de strijd tegen het westen. Intussen moeten Bas, zijn broertje en zijn moeder zien te overleven in gevangenenkampen terwijl zijn vader elders verblijft en terwijl al zijn zekerheden in het niets oplossen. Tal van drama's vallen hem te beurt. De verstoorde relatie tussen Bas en de Indonesische kinderen Soerati en Amir met wie hij opgroeide, vormen een rode draad in verleden en heden. In dat heden vertelt de oude Bas zijn woelige jeugdjaren aan zijn nichtje Maureen die hem vergezelt op zijn terugkeer naar Indonesië. Na de oorlog trok Bas namelijk naar Nederland waar hem ontheemde gevoelens te beurt vielen. Indonesië is zijn thuis!
Na De Ontdekking en De Zoektocht is dit opnieuw een educatief album waarin het brengen van een meeslepend verhaal primeert op de geschiedenislessen die het ook wil bevatten. Voor ons was het alleszins een confrontatie met de kennis die we ontbreken over wat er zich zoal afspeelde op het verre front in oost-Azië tijdens de Tweede Wereldoorlog. En toch zijn er veel raakvlakken met 'ons' verleden. Het eeuwige streven naar onafhankelijkheid dat blijkbaar steeds met bloedvergieten gepaard moet gaan en de gevaren van nationalisme zijn blijvende waarschuwingen.
In het begin hou je je hart wel vast als je het amper veranderende hoofd van de oude Bas steevast ziet opduiken in de hoek van de prenten. Als rechtstreekse verteller kan hij daardoor het meest aan de lezer kwijt, maar het kan ook erg saai uitpakken. Uiteindelijk werkt de nuttige aanpak wel, hoofdzakelijk omdat de teksten bondig geschreven zijn. Er zijn geen literaire franjes nodig. Hij vertelt het zoals het was, zoals je iemand in het echt zou onderhouden met een lang verhaal. De beschreven situaties zijn natuurlijk boeiend genoeg. Hadden wij maar zulk studiemateriaal in onze schooljaren!
Ook een meevaller zijn de tekeningen van Eric Heuvel. In zijn werk hebben we altijd al kwaliteitsverschillen opgemerkt. Bud Broadway en het flauwe kortverhaal Alleen rond de Wereld over het "zeilmeisje" Yin dat in Eppo verscheen, waren ondermaats volgens zijn kunnen. Dan nemen we January Jones, De Ontdekking, De Zoektocht en nu ook De Terugkeer als maatstaf. Voor De Terugkeer verdient hij opnieuw een 10 op 10 voor vlijt en vakmanschap. Zijn punten voor het scenario kwamen nooit in het gedrang.